اهمیت و چگونگی کنترل استرس کودکان و زنان باردار در زمان جنگ

به گزارش جهان مانا، مطالعات نشان می‌دهد عدم کنترل استرس در شرایط حساس تبعات بسیاری را برای سلامت افراد جامعه در بر دارد از این رو توصیه می‌شود با یادگیری راه‌های کنترل استرس می‌توان در وحله اول برای خود و سپس برای دیگران بویژه گروه‌های حساس از وقوع حوادث ناگوار پیشگیری کرده و به کاهش تنش‌ها در مواقع بحرانی برای گذر از آن کمک کرد.

چگونگی کنترل استرس فردی در زمان وقوع حوادث

در زمان وقوع حوادث ناگهانی همچون جنگ، انچه بیش از ترس زندگی ما را تهدید می‌کند استرس های کنترل نشده ای است که علاوه بر تاثیر بر شرایط جسمی و ایجاد اختلال در روند طبیعی بدن همچون تنگی نفس می‌تواند به تصمیم گیری‌های غلط و تشدید ناامیدی دامن بزند و از این رو زندگی خود و اطرافیانمان را تهدید می‌کند.

متخصص روانشناسی بالینی در این باره به ایرنا گفت: ما در دورانی زندگی میکنیم که تهدید میتواند ایجاد نگرانی و عدم اطمینان کند، ترس یکی بخشی از هیجانات سالم و طبیعی هست وقتی ما می ترسیم یعنی لازم است از بقاء، سلامتی و زنده ماندن خود محافظت کنیم، اما وقتی سطح آن بیشتر از حد معمول شود، به اضطراب و نگرانی تبدیل می شود که ممکن است عملکرد زندگی ما را مختل کند، بنابراین بهتر است راهکارهایی را برای کاهش آن آموخته و به کار بگیریم.

فاطمه اکبری زاده افزود: در مواقع بروز حادثه اگر نگران هستید درباره ی آن با خویشاوندان، دوستان، همسایگان یا روانشناسان صحبت کنید، این امر به شما کمک می‌کند تا کمتر احساس تنهایی کنید.

مدیرگروه سلامت روان اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر اضافه کرد: برای دسترسی به روانشناسان رایگان نیز می‌توانید با مراکز خدمات جامع سلامت استان بوشهر و یا سازمان نظام روانشناسی، از طریق شماره‌های ۱۴۸۰ و۱۲۳تماس حاصل کنید.

اکبری زاده ادامه داد: در این مواقع خودتان را با کمک به دیگران مشغول نگه دارید، این امر کمک می کند تا آمادگی خود را تقویت کنید.

وی یاداور شد: یکی از نکات مهم در این روزها مراقبت از سلامتی خودتان است، سعی کنید شبها به موقع بخوابید تا کمتر استرس داشته باشید، حتی الامکان ورزش به صورت پیاده روی و یا در صورتیکه قبلا باشگاه می رفتید آنرا قطع نکنید، زیرا ورزش یکی از راهکارهای مهم برای کاهش استرس می باشد.

اکبری زاده گفت: شنیدن اخبار منفی را محدود کنید، میزانی از اخبار را دنبال کنید که برای شما مناسب باشد، برای چیزهایی که باعث خوبی حالتان می شوند بیشتر وقت بگذارید.

نیاز کودکان به امید، عشق و توجه در مواقع حساس تشدید می‌شود

کودکان مانند بزرگسالان در طی جریان بلایا به طور مکرر در معرض انواع مختلفی از حوادث آسیب زا و آزار دهنده قرار می گیرند، آنها ممکن است شاهد ویرانی های زیادی مانند خانه ها و وسایلشان باشند، ممکن است افراد زخمی یا مرده را ببینند و یا شاهد کشته شدن افراد دیگر باشند و یا خودشان دچار مجروحیت و صدمه شوند.

متخصص روانشناسی بالینی در این باره افزود: پاسخ کودکان در بلایا از یک واکنش طبیعی به فشار روانی تا یک اختلال روانی و واضح ومشخص در نوسان است و این پاسخها در اغلب موارد تابعی از میزان مواجهه کودک با موضوع، سطح رشدی کودک، نوع واکنش اطرافیان، شدت و عمق فاجعه، میزان حمایت های خانوادگی و اجتماعی، میزان مهارتهای انطباقی کودک و شخصیت قبل از مواجهه با بلایا می‌باشد.

اشکال مختلف بروز استرس در کودکان

در تحقیقات بعمل آمده بیشترین و عمومی ترین واکنش‌ها مربوط به اختلال استرس پس از ضربه یا (PTSD) می‌باشد، بدین معنی که حوادث در کودکان اغلب به شکل یادآوری تجربیات حادثه در افکار، عواطف و رفتار به صورت تکراری در بازیها، نقاشی‌ها و کابوس های شبانه دیده می شود، آنها تصاویر حادثه را بطور واقعی توصیف می کنند، گاهی صداهایی را می شنوند که همراه با داد و فریاد برای کمک خواستن می باشد و گاهی از نظر بویایی، بوی سوخته یا تعفن را احساس می کنند که این امر در کودکان بسیار خردسال بدلیل عدم وجود توانایی کلامی کافی برای توصیف احساسات، ضعیف‌تر و کمتر است.

دکترای روانشناس بالینی در این باره افزود:کودکان اغلب ترس‌های شدید و اضطراب‌های سطح بالا را اغلب در اختلال‌های خواب به شکل کم خوابی و کابوس شبانه، گوشه گیری، گریه کردن، پرخاشگری، افت تحصیلی و اشتغال ذهنی با کلمات و نشانه هایی که ممکن است به سانحه مربوط باشد یا نباشد نشان می‌دهند.

اکبری زاده افزود: نوع علائم ابراز شده بر اساس سطح رشدی کودک متفاوت است. کودکانی که در معرض بلایا قرار می گیرند. ممکن است علائم افسردگی و سوگ را نشان دهند، سوگ حالت اندوه و ناراحتی شدید درونی در واکنش به از دست دادن شخص، یا عقیده و فکر خاصی است. هر کودکی به شیوه خاص خود و به روشی واحد با پدیده سوگ روبرو می شود. در سوگ حوزه های مختلف جسمی، رفتاری، فکری و احساسی ممکن است درگیر شده و طیف وسیعی از علائم تظاهر کنند.

چگونگی کنترل استرس کودکان

مدیرگروه سلامت روان اجتماعی و اعتیاد معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشکی بوشهر با اشاره به اهمیت نحوه صحبت کردن با کودکان در شرایط اضطراری اظهار کرد: کودکان در همه ی سنین به روش های مختلف نگرانی خود را بیان می کنند بنابراین برای کودک توضیح بدهید چه اتفاقی در حال رخ دادن است و به آنها اطمینان دهید شما در کنار آنها هستید و از امید و امنیت با آنها حرف بزنید، گوش شنوا داشته باشید و سر صبحت را باز کنید، اجازه بدهید که کودکان با شما حرف بزنند و نگرانی های خود را مطرح کنند و فقط مسئله‌ای که از صحت آنها خبر دارید را بگویید، از دادن جزئیات زیاد، سختی‌های جنگ خودداری کنید و به کودک این اطمینان خاطر را بدهید که شما نیز پاسخ بسیاری از سوالات را نمی‌دانید.

وی اضافه کرد:در صحبت با کودکان از نگرانی‌های خود نگویید و اطمینان بخش و مناسب با سنشان با آنها سخن بگویید،

اکبری زاده ادامه داد: در باب کمک به کودکان در کنار آمدن با مسائل مرتبط با جنگ کاهش استرس خود ابتدایی ترین و مهم ترین گام است، در وحله دوم به این امر توجه داشته باشید که در مراقبت از کودکان مسئله دلسوزی را لحاظ کنید زیرا اغلب والیدن و مراقبان این امر را فراموش می‌کنند و در این شرایط با کودکان کم مهرتر و خشن تر هستند.

وی افزود: با کودک فعالیتهایی همچون کتاب خواندن، نقاشی یا دیدن فیلم هایی کارتونی و انیمیشن انجام دهید تا تمرکز آنها را از روی نگرانی و استرس برداشته شود و به برقراری ارتباط با آنها ادامه دهید، کودکان باید بدانند که می‌توانند برای هرگونه نگرانی یا سوال به والدین خود مراجعه کنند و از دادن وعده‌هایی که نمی‌توان به انها عمل کرد خودداری کنید.

اکبری زاده یادآور شد: در این مواقع ترجیح این است که تلویزیون را خاموش کنیداما در صورت نیاز استفاده از رسانه‌های اجتماعی کودکان را محدود کنید.

وی گفت: القا حس کنترل به کودکان و تشویق آنها به کمک به دیگران به موازات پایبندی به روال معمول زندگی در مواقع بحرانی در کنترل استرس انها بسیار تاثیر گذار است.

زنان باردار بعنوان یکی از گروه‌های حساس در زمان‌های حساس و بحرانی

بارداری به خودی خود یک مرحله حساس و پیچیده است که نیازمند مراقبت‌های ویژه جسمی و روانی می‌باشد. وقتی زنان باردار در شرایط جنگ و بحران قرار می‌گیرند، شدت استرس و اضطراب آن‌ها به شکل قابل توجهی زیاد می‌شود. مدیریت استرس زنان باردار در جنگ اهمیت زیادی دارد، زیرا این استرس‌ها می‌توانند تأثیرات جدی و طولانی‌مدتی بر سلامت مادر و جنین داشته باشند.

مطالعات نشان داده استرس شدید و طولانی‌مدت می‌تواند باعث ایجاد مشکلات جسمی متعددی همچون فشار خون، سردرد و بی ‌خوابی شود که بدنبال آن موجب کاهش کیفیت زندگی روزمره مادر و در نهایت عوارض و مشکلاتی همچون خطر زایمان زودرس شود که این امر به خودی خود وزن کم نوزاد، مشکلات و رشد نامناسب جسمی، سیستم ایمنی، رشد مغزی و در نهایت سلامت وی در آینده را درپی‌ خواهد داشت.

سلامت روان زنان باردار در شرایط خاصی همچون جنگ در اولویت است و مادر موظف است در صورت مشاهده علائمی همچون خونریزی واژینال، پاره شدن کیسه آب دور جنین، کاهش و تغییر حرکات جنین، سردرد شدید و مداوم، تاری دید، دیدن جرقه‌های نورانی، درد شدید زیر دنده‌ها، درد مداوم در شکم، لگن یا کمر، انقباضات منظم و دردناک، تب، لرز یا ترشحات واژینال بدبو، سرگیجه شدید و تنگی نفس ناگهانی و شدید، در سریعترین زمان ممکن با پزشک خود، ماما و یا شماره ۴۰۳۰ تماس گرفته و با کمک اطرافیان به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کنید.

اصول مدیریت استرس زنان باردار در شرایط بحران

محققان در کنترل استرس زنان باردار در مواقع بحرانی تکنیک ‌های تنفس عمیق و آرام‌ سازی عضلانی را بعنوان موثرترین شیوه و در صدر راهکارهای مناسب برای این امر عنوان می‌کنند زیرا معتقدند تنفس عمیق به مادران باردار کمک می‌کند تا ضربان قلب و فشار خون خود را کنترل کنند و با آرام‌سازی عضلات، از تنش‌های جسمی کاسته شود، این تکنیک‌ها بسیار ساده و قابل اجرا در هر زمان و مکانی هستند.

همچنین استفاده از روش‌های ذهن‌آگاهی (Mindfulness) و مدیتیشن بعنوان روش‌های علمی تأیید شده برای کاهش استرس و افزایش آرامش ذهنی محسوب می‌شوند،طی این روش مادر باردار با تمرین ذهن‌آگاهی، می‌آموزد که در لحظه حاضر بوده و از نگه داشتن نگرانی‌های آینده در ذهن، خودداری کند، استفاده از این روش موجب ایجاد آرامش و کاهش اضطراب می‌شود.

بر اساس دستورالعمل‌های ارائه شده توسط پزشکان برای زنان باردار در این مواقع انجام فعالیت‌های بدنی سبک و منظم همچون پیاده‌روی آرام، یوگا مخصوص بارداری و مدیتیشن سبک بدلیل ترشح هورمون‌های شادی‌آور و کاهش هورمون‌های استرس زا نقش مهمی در کنترل استرس دارند

همچنین تغذیه و مکمل ‌های آرام ‌بخش همچون ویتامین‌های گروه B که به بهبود عملکرد عصبی کمک می‌کنند، امگا ۳ که خواص ضد التهابی دارد و مصرف چای‌های گیاهی آرام‌بخش مانند بابونه و نعناع با مشورت پزشک نقش موثری در کاهش سطح استرس دارد.

نقش اطرافیان در گذر مادران باردار از شرایط حساس

در شرایط سخت و بحرانی مانند جنگ، حمایت اجتماعی و روان‌شناختی از زنان باردار نقش بسیار مهمی در کاهش استرس و افزایش تاب‌آوری آن‌ها ایجاد می‌کند. مدیریت استرس زنان باردار در جنگ تنها به تکنیک‌های فردی محدود نمی‌شود، بلکه حضور و همراهی اطرافیان و گروه‌های حمایتی نیز بسیار مؤثر است.

خانواده، به ویژه همسر، مهم‌ترین منبع حمایت عاطفی برای مادران باردار هستند. توجه، درک و همدلی اعضای خانواده می‌تواند به کاهش اضطراب و استرس مادر کمک شایانی کند. حضور فعال همسر در کنار مادر و مشارکت در مراقبت‌ها، حس امنیت و آرامش را برای مادر فراهم می‌آورد.

داشتن یک برنامه منظم و ساختارمند برای کاهش استرس در دوران بارداری به ویژه در شرایط بحران، می‌تواند تأثیر چشمگیری بر سلامت روانی و جسمی مادر داشته باشد. در ادامه نمونه‌ای از برنامه هفتگی برای مدیریت استرس زنان باردار در جنگ ارائه شده است.

هر روز مادران باردار می‌توانند زمانی را به انجام تمرینات تنفس عمیق و مدیتیشن اختصاص دهند. ۱۰ دقیقه مدیتیشن روزانه به کاهش اضطراب، بهبود کیفیت خواب و افزایش تمرکز کمک می‌کند. این تمرینات به سادگی در منزل و بدون نیاز به تجهیزات خاص قابل انجام هستند.

در طول هفته، انجام فعالیت‌هایی مانند پیاده‌روی آرام و تماس با دوستان و خانواده اهمیت دارد. پیاده‌روی سبک به بهبود گردش خون و ترشح هورمون‌های مثبت کمک می‌کند، در حالی که تماس‌های اجتماعی باعث کاهش حس تنهایی و افزایش حمایت روانی می‌شود.

چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟

شناسایی زمان مناسب برای مراجعه به متخصص، بخش حیاتی مدیریت استرس زنان باردار در جنگ است. بعضی علائم هشداردهنده نیازمند توجه فوری پزشکی و روان‌شناختی هستند تا از بروز مشکلات جدی جلوگیری شود.

استفاده از خدمات کارشناسان سلامت روان مستقر در مراکز جامع سلامت شهری و روستایی رایگان است.